Kabanata 2. Pakikipagkapwa-Tao

Artikulo 19. Ang bawat tao, sa paggamit ng kanyang karapatan at sa pagtupad ng kanyang mga tungkulin, ay dapat kumilos ng may katarungan, ibigay ang nararapat sa iba, at masdin ang katapatan at kabutihang hangad.

Artikulo 20. Ang bawat tao na, kusang loob o walang ingat na nagsasanhi ng pinsala sa iba nang labag sa batas, ay dapat magbayad-pinsala.

Artikulo 21. Ang sinumang tao na kusang nagsasanhi ng pagkawala o pasari sa iba sa paraan na labag sa moral, mabuting kaugalian, o panuntunang pambalana ay magbabayad para sa kapinsalaan sa iba.

Artikulo 22. Ang bawat tao, bunsod ng gawaing itinanghal ng iba, o bunsod ng anumang kaparaanan, na nakakuha o nagkamit ng isang bagay, sa ikaaabala ng iba ng walang makatarungan o nasasabatas na dahilan, ay magsasauli ng bagay na yaon. (Isasauli ng bawat tao ang anumang bagay na kanyang natamo mula sa iba bunsod ng gawaing itinanghal ng iba, o bunsod ng anumang kaparaanan.)

Artikulo 23. Kahit na ang akto o pangyayari na nagdudulot ng kapinsalaan sa ari-arian ng iba, ay hindi bunga ng pagkakamali o kapabayaan ng nasasakdal, ang nasasakdal ay mananagot ng bayad-pinsala, kung dahil sa naturang akto o pangyayari, siya ay nakinabang. (Kung ang nasasakdal ay nakinabang bunsod ng akto o pangyayari na nagdudulot ng kapinsalaan sa ari-arian ng iba, ang nasasakdal ay magbabayad-pinsala.)

Artikulo  24. Sa lahat ng ugnayang pangkontrata, pangpag-ari-arian, o iba pa, kung ang isang partido ay nasa dehadong kalagayan dulot ng kanyang pagdedependeng moral, kamangmangan, karukhaan, kahinaang mental, pagiging murang gulang, o iba pang kapansanan, ang mga hukuman ay dapat na maging mapagmatyag para sa kanilang proteksyon (kapakanan).

Artikulo 25. Ang mga di-pinag-isipang layaw para sa kasiyahan o pagpapakitang gilas sa panahon ng masidhing pangangailangan na pambalana o kagipitan ay maaaring ipahinto sa pamamagitan ng kautusan ng hukuman sa udyok ng alinmang pampamahalaan o pribadong institusyong pangkawang-gawa.

Artikulo 26. Dapat irespeto ng bawat tao ang dignidad, pagkatao, kasarinlan, at kapanatgan ng isip ng kanyang kapwa at ng ibang tao. Ang mga sumusunod at mga kahalintulad na gawain, bagamat hindi bumubuo ng krimen, ay magbubunga ng batayang asunto para sa kapinsalaan, pag-iwas, at iba pag kaginhawaan:

(1) Panghihimasok sa kasarinlan ng tahanan ng iba;

(2) Pangingialam o paggambala sa pribadong buhay o ugnayang pampamilya ng iba;

(3) Pang-iintriga na magdudulot ng pagkawalay sa kanyang mga kaibigan;

(4) Pang-iinis o paghamak ng iba dulot ng kanyang paniniwalang panrelihiyon, mababang kalagayan sa buhay, pook ng kapanganakan, depektong pisikal, o iba pang personal na kalagayan.

Artikulo 27. Ang sinumang tao na nagdurusa sa material o moral na kawalan dahil ang isang lingkod-bayan ay tumatanggi o nagapapbaya, nang walang patas na dahilan, na tupdin ang kanyang opisyal na tungkulin, ay maaaring maghain ng aksyon para sa bayad-pinsala at iba pang kaginhawaan laban sa lingkod-bayan, bukod pa sa anumang pandisiplinang aksyong-administratibo na maaaring idulog.

Artikulo 28. Ang mga di-patas na kompetisyon sa mga pang-agrikultura, komersyo, o pang-industriyang pangangalakal o sa paggawa (labor) sa pamamagitan ng paggamit ng dahas, panggigipit, panlilinlang, pagmanipula, o anumang di-makatarungan, malupit o mapaniil na pamamaraan, ay magbibgay-daan sa karapatan na maghabla ng taong napinsala.

Artikulo 29. Kung ang akusado sa isang pag-uusig na pangkrimen ay napawalang-sala dahil ang kanyang sagutin ay hindi napatunayan ng walang bahid ng pag-aalinlangan, ang aksyong sibil para sa kapinsalaan para sa nasabing akto o pagkukulang ay maari pa ring ihain laban sa akusado. Ang nasabing aksyong sibil ay mangangailangan lamang ng katanggap-tanggap na ebidensya. Sa mosyon ng depensa, maaaring ipag-utos ng hukuman na ang naghahabla ay magbigay ng piyansa na sasagot sa kapinsalaan, sakaling  ang habla ay mapatunayang malisyoso.

Kung sa isang kasong kriminal, ang hatol ng pagsasawalang-sala ay batay sa katanggap-tanggap na pag-aalinlangan, ito ay idedeklara (ihahayag) ng hukuman. Sa kawalan ng ganoong deklarasyon, maaaring ipagpalagay mula sa teksto ng pasya kung ang pagsasawalang-sala ay dahil nga sa gayong batayan.

Artikulo 30. Kapag ang hiwalay na aksyong sibil ay inhain upang igiit ang pananagutang sibil na nagmumula sa isang opensang kriminal, at wala pang pag-uusig na pangkrimen ang nasisimulan, habang nakabinbin ang kasong sibil, ang katanggap-tanggap na ebidensya ay sasapat din upang patunayan ang akto na inirereklamo.

Artikulo 31. Kapag ang aksyong sibil ay batay sa obligasyon na hindi nagmumula sa akto o kawalang-akto, na inirereklamo bilang krimen, ang nasabing aksyong sibil ay maaaring umusad nang hiwalay sa pag-uusig na pangkrimen, at walang pagsino sa resulta ng pag-uusig pangkrimen.

Artikulo 32. Ang sinumang lingkod-bayan o manggagawa o sinumang pribadong indibidwal, na tuwiran o di-tuwirang bumabalakid, tumataliwas o lumalabag, o sa anumang paraan ay pumipigil o pumupuksa sa mga sumusunod na karapatan at kalayaaan ng ibang tao, ay mananagot ng bayad-pinsala:

(1) Kalayaan sa relihiyon o pananampalataya;

(2) Kalayaan sa pananalita;

(3) Kalayaan sa pagsulat sa press o pagpapanatili ng pahayagan na pampublikasyon;

(4) Kalayaan mula sa arbitrary o illegal na pagkakapiit;

(5) Kalayaan sa paghalal;

(6) Kalayaan laban sa pagkakait ng mga ari-arian nang di sumasailalim sa angkop na kaparaanan ng batas;

(7) Ang karapatan sa tumpak o makatarungang kompensasyon kung ang pribadong ari-arian ay kukunin para sa kagamitang pambalana;

(8) Ang  karapatan sa patas na pangangalaga ng batas;

(9) Ang karapatan na maging ligtas ang pagkatao, bahay, papel, at epekto laban sa di-makatarungang paghalughog at pagkuha;

 (10) Ang kalayaan sa panahanan at pagpapalit niyaon;

(11) Ang kasarinlan ng komunikasyon at pagkalatas-liham;

(12) Ang karapatan na maging kaanib ng mga samahan o kalipunan na ang mga layunin ay hindi labag sa batas;

(13) Ang karapatan na makibahagi sa mapayapang pagtitipon upang ipaabot sa pamahalaan ang mga hinaing;

(14) Ang karapatan na maging malaya mula sa na sapilitang sa anumang anyo;

(15) Ang karapatan ng akusado laban sa malabis na piyansa;

(16) Ang karapatan ng akusado na siya at ang kanyang manananggol ay dinggin, na mabatid ang kalikasan at sanhi ng pag-aakusa laban sa kanya; na magkaroon ng mabilis at pampublikong paglilitis; na makita ang mga saksi nang mukhaa; at magkaroon ng sapilitang proseso na titiyak sa pagdalo ng mga saksi na sa ganang kanya;

(17) Ang kalayaan mula sa sapilitan siyang aktong saksi na labag sa kanyang  sarili, o puwersahan siyang paaminin ng kanyang sala; o malansi ng pangakong di-pagkakausig o ng pabuya bunsod ng gayong pag-amin; maliban lamang kung ang taong umaamin ay aktong saksi ng Estado;

(18) Kalayaan mula sa malabis na multa, o malupit at kakatwang pagpaparusa, mliban kung ang mga yaon ay naayon sa batas na hindi pa nadedeklarang labag sa Saligang Batas; at

(19) Kalayaan sa pagpapatuloy ng mga hukuman.

Sa anumang mga kaso na napapaloob sa Artikulong ito, mapa-krimen man o hindi ang akto o di-pagkilos ng nasasakdal, ang naagrabyadong panig ay may karapatan na pasimulan ang isang hiwalay at tukoy na aksyong sibil para sa bayad-pinsala, at iba pang kaginhawaan. Ang nasabing aksyong sibil ay uusad nang bukod sa anumang pag-uusig na pangkrimen (kung ang pag-uusig pangkrimen ay napasimulan na) at mapapatunayan sa pamamagitan ng katanggap-tanggap na ebidensya.

Kapapalooban ng bayad-pinsala ang mga danyos-moral. Ang danyos-pang ehemplo ay maaari ring igawad.

Ang responsibilidad na itinakda ng Artikulong ito ay hindi maoobliga sa hukom, maliban kung ang kanyang akto o di-pagkilos ay labag sa Kodigo Penal o iba pang batas-krimen.

Artikulo 33.  Sa mga kaso ng paninirang puri, panlilinlang, pisikal na pasakit, ang aksyon sibil, na hiwalay at bukod sa pag-uusig na pangkrimen, ay maaaring idulog ng napinsalang panig. Ang nasabing aksyon sibil ay uusad nang hiwalay sa pag-uusig na pangkrimen at mapapatunayan sa pamamagitan ng katanggap-tanggap na ebidensya.

Kung ang alagad ng batas sa isang siyudad o munisipyo ay tumatanggi o nagpapabaya  sa pagbigay ng tulong o paggawad ng proteksyon sa sinumang tao na nasasapanganib ang buhay o ari-arian, ang nasabing alagad ng batas ay pangunahing mananagot sa bayad-pinsala, at ang siyudad o munisipyo ay kahaliling mananagot. Ang aksyon sibil na kinikilala sa Artikulong ito ay hiwalay sa anumang pag-uusig pangkrimen, at ang katanggap-tanggap na ebidensya ay sasapat na upang mapagtibay ang aksyon sibil.

Artikulo 35. Kung ang isang tao na nagsasabing siya ay napinsala bunsod ng isang krimen, ay maghabla sa isang pag-uusig na pangkrimen, kung saan walang nakapag-iisang aksyon sibil ang pinapayagan ng Kodigong ito o ng espesyal na batas, ngunit sa rasonableng pananaw ng juez de paz ay wala namang krimen na nagawa, o kung ang piskal ay tumanggi o nakaligtang magpasimula ng pag-uusig pangkrimen, ang naghahabla ay maaaring magdulog ng aksyong sibil para sa bayad-pinsala laban sa nasasakdal. Ang nasabing aksyon ay mapagtitibay ng katanggap-tanggap na ebidensya. Sa mosyon ng inihahabla, maaring ipag-utos ng hukuman ang paglagak ng piyansa na sasagot sa nasasakdal, sakaling ang habla ay mapatunayang malisyoso.

Kung habang dinirinig ang aksyong sibil, ang impormasyon ay iprisinta ng piskal, ang aksyon sibil ay ipagpapaliban hanggang ang pag-uusig pangkrimen ay matapos.

Articulo 36. Ang mga katanungang prejudicial, na dapat maresolba bago pa umusad ang pag-uusig pangkrimen, ay pamumunuan ng Panuntunan ng Hukuman na itatakda ng Korte Suprema. Ang Panuntunan ay hindi dapat sumansala sa mga probisyon ng Kodigong ito.

Pang-unang Pamagat

ANG BATAS NA NAGTATAKDA AT NAGTATADHANA NG KODIGO SIBIL NG PILIPINAS.

Maitakda ng Senado at ng Mababang Kapulungan ng Kongreso ng Pilipinas, na nagkakaktipon –

PANG-UNANG PAMAGAT

KABANATA 1. TALAB AT APLIKASYON NG MGA BATAS.

Artikulo 1. Ang Atas na ito ay kikilalanin bilang ang “Kodigo Sibil ng Pilipinas.”

Artikulo 2. Ang mga batas ay magkakabisa matapos ang labinlimang araw kasunod ng kanilang pagkakalathala sa Official Gazette, o sa anumang pahayagan na may pangkalahatang sirkulasyon sa Pilipinas, maliban kung itakda ang kasalungat.

Artikulo 3. Ang kamangmangan sa batas ay hindi dahilan upang hindi ito tupdin ng sinuman. (Hindi maaaring gawing dahilan ng sinuman ang kanyang kamangmangan sa batas upang ito ay hindi matupad.)

Artikulo 4. Ang mga batas ay di maaaring magkaroon ng paatras (o pabalik) na aplikasyon, maliban na kung ang kasalungat ay itadhana.

Artikulo 5. Ang mga akto (acts) na isinagawa nang taliwas sa probisyon ng mga batas-pansapilitan o mga batas na nagbabawal ay walang bisa, maliban lamang kung pinahihintulutan ng batas ang kanilang bisa.

Artikulo 6. Ang mga karapatan ay maaaring isuko, maliban kung ang pagsuko ng karapatan ay labag sa batas, kaayusang pambalana, panuntunang pambalana, moralidad, o mabubuting kaugalian, o kung makapapahamak sa ibang panig na may karapatan na kinikilala ng batas.

Artikulo 7. Ang mga batas ay malilipas lamang ng mga susunod na batas, at ang di-paggamit, kaugalian o gawaing salungat sa mga batas ay di maaaring gawing dahilan upang ang mga ito ay labagin o hindi tupdin.

Kung pagpasyahan ng mga hukuman na ang batas ay di sumasang-ayon sa Saligang Batas, ang batas na yaon ay mapapawalang bisa at ang Saligang Batas ang mananaig.

Ang mga atas pang-administratibo o pang-ehekutibo, kautusan, at regulasyon (panuntunan) ay magkakabisa lamang kung ang mga ito ay hindi salungat sa mga batas o sa Saligang Batas.

Artikulo 8. Ang mga pasyang panghukuman na nag-aaplay o nagpapaliwanag sa mga batas o sa Saligang Batas ay magiging bahagi ng sistemang panglegal ng Pilipinas.

Artikulo 9. Walang hukom o hukuman ang tatangging maggawad ng hatol dahil lamang sa katahimikan, kalabuan o kakulangan ng batas.

Artikulo 10. Kung magkaroon ng pagdududa sa pagpapaliwang o pag-applay ng batas, ipinagpapalagay na ninais ng lehislatura na mangibabaw ang karapatan at katarungan

Artikulo 11. Ang mga kaugalian na sumasalungat sa batas, kaayusang pambalana, o panuntunang pambalana ay hindi kukunisinthin.

Artikulo 12. Ang kaugalian (kustombre) ay dapat mapatunayan na katunayan, ayon sa panuntunan ng ebidensya.

Artikulo 13. Sa tuwing mababanggit sa batas ang mga taon, mga buwan, mga araw o gabi, mangangahulugan na ang mga taon ay may tatlong daan, animnapu’t limang araw; ang mga buwan ay may tatlumpung araw; ang mga araw ay may dalawampu’t apat na oras; at ang mga gabi ay mula takipsilim hanggang bukang liwayway.

Kung ang mga buwan ay tumutukoy ayon sa kanilang pangalan, bibilangin ang dami ng kanilang araw ayon sa kanilang tinataglay na bilang.

Sa pagkuwenta ng peryodo, ang unang araw ay hindi isasama at ang huling araw ay isasama.

Artikulo 14. Ang mga batas-kriminal (nagpaparusa) at yaong may kinalaman sa saguridad at kaligtasang pambalana ay mapapatupad sa lahat na namumuhay o naglalakbay sa teritoryo ng Pilipinas, alinsunod sa prinsipyo ng pampublikong batas-internasyunal at sa mga kasunduang napapalood sa mga tratado.

Artikulo 16. Ang mga ari-ariang real, pati na rin ang mga ari-ariang personal ay saklaw ng batas ng bansa na kanilang kinaroroonan.

Gayunpaman, ang pagmamanang legal at testamentaryo, hinggil sa orden ng pagmamana at sa halaga ng karapatang magmana, at sa pagkabalidong intrinsic (intrinsiko) ng mga probisyong pantestamento, ay mareregulahan ng batas pambansa ng tao na ang pagpapamana ay nakasaalang-alang, kahit anupaman ang kalikasan ng mga ari-arian, at nang walang pagkiling kahit saanmang bansa matagpuan ang nasabing ari-arian.

Artikulo 17. Ang porma at solemnidad ng mga kontrata, pagpapamana, at iba pang intrumentong pampubliko ay pamumunuan ng mga batas ng bansang pinagsakatuparan.

Kung ang mga nasabing akto ay isinakatuparan sa harap ng mga opisyal ng mga konsulado o diplomatikong tanggapan ng  Republika ng Pilipinas na nasa banyagang bansa, ang solemnidad na itinatadhana ng mga batas ng Pilipinas ang siyang imamasid sa pagsasaktuparan ng mga yaon.

Ang mga batas na nagbabawal hinggil sa mga tao, kanilang mga akto o ari-arian, na may layuning kaayusang pambalana, panuntunang pambalana, at mabuting kaugalian ay hindi mapapawalang bisa ng batas o kahatulang iginawad, o ng pagtutukoy o kumbensyon na napagkasunduan sa banyagang bansa.

Artikulo 18. Sa mga paksa na pinamumunuan ng Kodigo ng Komersyo at ng mga espesyal na batas, ang kanilang kakulangan ay pupunan ng Kodigo na ito.